Między wydarzeniem a tekstem
Atopia Jezusa w świetle interpretacji Sokratesa w myśli Cezarego Wodzińskiego
DOI:
https://doi.org/10.24917/20841043.16.1.7Słowa kluczowe:
atopos, Jesus, gospels, Socrates, Plato, Cezary WodzińskiAbstrakt
Between event and text. The atopy of Jesus in the light of Cezary Wodziński’s interpretation of Socrates: The tension arising between a text and the event or figure that constitutes its source gives rise to a fundamental hermeneutical problem. Any attempt at inscription proves necessarily inadequate and provisional, insofar as the originary meaning resists full philosophical conceptualization or exhaustive articulation in the language of symbols and images. In this sense, both the text and the figure to which it refers emerge as a hermeneutical ‘non‐place’ (atopos) — not so much a realm beyond understanding as a liminal site that persistently eludes definitive interpretive grasp.
In this article, drawing on the paradigmatic example of an atopic figure — Socrates, as interpreted by Cezary Wodziński — I examine the possibility of applying this category also to the figure of Christ. In the second part of the paper, viewed through the lens of the classical “Socratic question,” I analyse the tension between oral culture and the culture of writing as manifested in the Gospels, understood as a historically concrete articulation of the same hermeneutical conflict between event and its inscription.
Bibliografia
Baraniak, M.I. (2021). Tajemnicze Nazaret na styku historii i Biblii. Colloquia Litteraria, 30(1–2), 97–114. doi: 0/.10345/cl.1/10.+/.0-1.3.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Barthes, R. (2001). A lover’s discourse. Fragments. (Przeł. R. Howard). New York: Hill and Wang.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Bultmann, R. (1926). Jesus. Berlin: Deutsche Bibliothek.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Byrskog, S. (2002). Story as History — History as Story. The Gospel Tradition in the Context of Ancient Oral History. Boston — Leiden: Brill.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Charlesworth, S.D. (2014). The End of Orality. Transmission of Gospel Tradition in the Second and Third Centuries. W: R. Scodel (Red.). Between Orality and Literacy. Com munication and Adaptation in Antiquity (s. 331–355). Boston — Leiden: Brill.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Crossan, J.D. (1993). Jesus the Peasant. Dialogue: A Journal of Mormon Thought, 26(1), 56–168.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Dąbrowski, M. (2015). Oralność w Ewangelii św. Jana — zarys problematyki oraz wybrane aspekty. Quaestiones Oralitatis, 1, 111–129.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Di Cesare, D. (2004) Atopos. Hermeneutyka i miejsce poza rozumieniem. (Przeł. A. Przyłębski). W: A. Przyłębski (Red.). Dziedzictwo Gadamera (s. 61–69). Poznań: Humaniora.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Domański, J. (1992). Tekst jako uobecnienie. Szkic z dziejów myśli o piśmie i książce. Warszawa: IFiS PAN.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Domański, J. (1996). Metamorfozy pojęcia filozofii. (Przeł. M. Bujko i Z. Mroczkowska). Warszawa: IFiS PAN.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Domański, J. (2005). „Scholastyczne” i „humanistyczne” pojęcie filozofii. Kęty: Antyk.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Dunn, J.D.G. (1989). Christology in the making. A New Testament inquiry into the origins of the doctrine of the incarnation. London: SCM Press.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Dunn, J.D.G. (2003). Jesus remembered. Michigan: W.B. Eerdmans.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Dunn, J.D.G. (2013). The Oral Gospel Tradition. Michigan, Cambridge: W.B. Eerdmans.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Emrich, B. (2008). Topika i topoi. (Przeł. J. Koźbiał). W: M. Skwara (Red.). Retoryka (s. 118–157). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Gadamer, H.-G. (2003). Język i rozumienie. (Przeł. P. Dehnel i B. Sierocka). Warszawa: Aletheia.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Gawroński, A. (1984). Dlaczego Platon wykluczył poetów z państwa? W: A. Gawroński.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Dlaczego Platon wykluczył poetów z Państwa? U źródeł współczesnych badań nad językiem(s. 39–64). Warszawa: Więź.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Gibek, A. (2016). Chrystologiczne τόποι (miejsca) w Ewangelii dzieciństwa według św. Mateusza. Ruch Biblijny i Liturgiczny, 69(3), 217–236.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Grosfeld, J. (2015). Pamięć w tradycji żydowskiej i chrześcijańskiej. Politeja. Pismo Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego, 35(3), 41–52.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Kołoczek, Ł. (2013). Figura mesjasza. Próba konstrukcji pojęcia. Kwartalnik filozoficzny, 41(3), 101–129. doi: 10.15633/lie.2553.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Kołoczek, Ł. (2019). Na skraju. Wokół filozofii Cezarego Wodzińskiego. Warszawa: IFiS PAN. Lehmann, J. (2000). Tajemnica rabbiego Jezusa. (Przeł. J. Korpanty). Gdynia: Uraeus.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Liddell, H.G., Scott, R., Jones, H.J. (1940a). Τορός. W: A Greek–English Lexicon. Oxford:Clarendon Press. Dostęp: https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=toro/s1&toc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aalphabetic+letter%3D*a (26.11.2025).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Liddell, H.G., Scott, R., Jones, H.J. (1940b). Ἄτοπος. W: A Greek–English Lexicon, Oxford: Clarendon Press. Dostęp: https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aalphabetic+letter%3D*a%3Aentry+group%3D344%3Aentry%3Da%29%2Ftopos (26.11.2025).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Nadolska‐Mętel, E. (2004). Teoria toposu literackiego. Roczniki humanistyczne, 52(1), 227–261.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Nestle, E. et al. (Red.). (1994) Novum Testamentum Graece et Latine. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Nightingale, A.W. (2004). Spectacles of truth in classical greek philosophy. Theoria in its cultural context. New York: Cambridge University Press.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Pismo Święte starego i nowego testamentu w przekładzie z języków oryginalnych (1991). Poznań: Pallottinum.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Platon (1999). Państwo. Prawa. (Przeł. W. Witwicki). Kęty: Antyk.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Platon (2005). Dialogi. T. 1–2. (Przeł. W. Witwicki). Kęty: Antyk.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Raubo, A. (2008). „Filozofi są dziwacy, surowi, melankolicy...”. O atopicznych cechach osobowości filozofów w literaturze polskiego renesansu. Pamiętnik Literacki. Czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej, 3, 57–86.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Reale, G. (2001). Historia filozofii starożytnej. T. 2: Platon i Arystoteles. (Przeł. E.I. Zieliński).
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Lublin: Wyd. KUL. Seweryniak, H. (2001). Tajemnica Jezusa. Warszawa: Biblioteka „Więzi”.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Smith, M. (1978). Jesus the Magician. San Francisco: Harper & Row.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Szlaga, J. (1985). Cuda Jezusa w świetle najstarszego kerygmatu apostolskiego (Dz 2,22). The Biblical Annals, 32(1), 99–107.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Szlezák, T.A. (2005). O nowej interpretacji platońskich dialogów. (Przeł. P. Domański). Kęty: Antyk.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Sznajder, P. (2025). Hermeneutyka wcielenia. Aktualizacje chrześcijańskiej idei wcielenia w myśli współczesnej — indywiduacja a noosfera. Kraków: WN UKEN.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Tilliette, X. (1996). Chrystus filozofów. Prologomena do chrystologii filozoficznej. (Przeł. A. Ziernicki). Kraków: Znak.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Wodziński, C. (1995). Fragmenty epifaniczne. Przegląd Filozoficzny — Nowa Seria, 4, 183–200.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Wodziński, C. (1999). Pan Sokrates. Esej o powierzchowności. Przegląd Filozoficzny — Nowa Seria, 30(2), 245–259.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Wodziński, C. (2007). Między anegdotą a doświadczeniem. Rozmowy w Ubliku z udziałem Piotra Augustyniaka, Justyny Góreckiej, Kuby Mikurdy, Marcina Rychtera. Gdańsk: słowo/ obraz terytoria.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Wodziński, C. (2008). Logo nieśmiertelności. Przypisy Platona do Sokratesa. Gdańsk: słowo/ obraz terytoria.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##
Wodziński, C. (2009). Św. Idiota. Projekt antropologii apofatycznej. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
##plugins.generic.googleScholarLinks.settings.viewInGS##